Sayın Yetkililer,

  

Sat, kirala, geri al uygulaması hukuk sistemimize ilk kez 21.11.2012 tarih ve 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu’nun 18’inci maddesi ile; vergi mevzuatımıza ise 15.07.2016 tarih ve 3728 sayılı Kanun’un 56’ncı maddesi ile girmiştir.

 

Kurumlar Vergi Kanunu’nun 5’inci maddesinin birinci fıkrasına 6728 sayılı Kanunla eklenen (j) bendine göre; “sat, kirala, geri al” düzenlemesinde aşağıdaki uygulamalar söz konusudur.

 

 

 

 

I-  SAT, KİRALA, GERİ AL UYGULAMASI

  

 

1-    Taraflar

 

Şirketler ve yetkilendirilmiş kurumlardır.

 

2-    Yetkilendirilmiş Kurumlar

 

Finansal kiralama şirketleri, katılım bankaları ile kalkınma ve yatırım bankalarıdır.

  

3-    İşleme Tabi İktisadi Kıymetler

 

Şirket aktifinde yer alan taşınmazlar ve amortismana tabi taşınırlardır.

  

4-    Uygulamanın Sözleşme Boyutu

 

Şirketlerin aktifinde yer alan taşınmaz ve amortismana tabi taşınırların,

·        6361 sayılı Kanun kapsamında

·        geri kiralama ve

·        sözleşme sonunda geri alma

şartıyla yetkilendirilmiş kurumlara devredilmesidir.

 

Yukarıdaki işlemler, taraflar arasında akdedilen bir sözleşmeye dayandırılacaktır.

  

5-    İktisadi Kıymetin Satışından Doğan Kazancın Vergisel Boyutu

 

Aktifinde bulunan iktisadi kıymetleri, yetkilendirilmiş kurumlara satan sermaye şirketlerinin bu satıştan doğan kazançları, kurumlar vergisinden istisna edilmiştir.

 

Aynı şekilde, bu kurumlarca söz konusu varlıkların devralındığı sermaye şirketlerine kira süresi sonunda satışından doğan kazançlar da kurumlar vergisinden istisnadır.

 

 6-    Satış Kazancının Kaydı

 

Vergi matrahı ile ilgilendirilmeyen satış kazancı, kiracı tarafından pasifte özel bir fon hesabına alınır.

  

7-    Özel Fon Hesabına alınan Kazancın Kullanımı

 

Kiracı olan sermaye şirketi tarafından elde edilen kazancın alındığı özel fon hesabı, sadece bu varlıklar için ayrılacak amortismanların itfasında kullanılır.

 

İktisadi kıymetin satışında, özel fon hesabındaki bakiye tutar, matraha ilave edilerek yok edilir.

  

8-    İktisadi Kıymetin Yetkilendirilmiş Kuruma Satışı

 

İktisadi kıymeti aktifinde bulunduran ve bu kıymeti yetkilendirilmiş kuruma satan sermaye şirketi, satış bedelini, varlığı kiralaması nedeniyle 260 Haklar Hesabında takip edecektir.

  

9-    Amortisman Ayırımı ve Özel Fon Hesabının Amortisman Uygulamasında Kullanımı

 

Şirket satış sonrası kiraladığı ve Haklar Hesabında takip ettiği iktisadi kıymetin amortismanını ayırırken;

·        satış öncesi net bilanço aktif değeri üzerinden hesaplayacağı ve kurum kazancının tespitinde dikkate alınacak amortisman tutarı ile

·        Satıştan elde ettiği ve özel fon hesabında takip ettiği tutara tekabül eden amortisman tutarı toplamını

amortisman kayıtlarına alacaktır.

  

10-   İktisadi Kıymetin Yetkilendirilmiş Kurumdan Geri Alımı

 

Sermaye şirketinin satıp kiraladığı iktisadi kıymeti iz bedeli ile yetkilendirilmiş kurumdan geri almasında, haklar hesabında takip ettiği kıymetin tutarı ile iz bedeli fatura tutarı toplamını, aktif kayıtlarına alacak; birikmiş amortismanlar hesabındaki tutarı da aktifleştirecektir.

  

11-   Geri Alınan Kıymetin Amortisman Kayıtları

 

Geri alımdan sonra aktifleştirilen iktisadi kıymetin amortisman kayıtları, tıpkı Haklar hesabında takip edildiği aşamada olduğu gibi;

·        yetkilendirilmiş Kuruma satışı öncesi net bilanço aktif değeri üzerinden hesaplayacağı kısım için, kurum kazancının tespitinde dikkate alınacak tutarı ve

·        özel fon hesabından karşılayacağı orandaki tutarı

amortisman kayıtlarına alacaktır. 

 

 12-   Geri Alınan İktisadi Kıymetin Satışı

 

İktisadi kıymetin “sat, kirala, geri al” uygulaması tamamlandıktan sonra, 3üncü şahıslara satışında özel fondaki bakiye tutar matraha eklenecek, kdv istisnası uygulanmayacaktır.

 

 13-  KDV İstisnası

 

6728 sayılı Kanun’un 43’üncü maddesinin 1’inci fıkrasının (ç) bendi ile, 3065 sayılı Kanun’un 17nci maddesinin 4 numaralı fıkrasının y bendi değiştirilmiş; kiralamaya konu taşınır ve taşınmazların

·        kiralayana satılması

·        satan kişilerce kiralanması ve

·        devri

katma değer vergisinden istisna edilmiştir.

 

 14-  Damga Vergisi İstisnası

 

6361 sayılı Kanun’un 37nci maddesinin 2nci fıkrası gereğince, sat kirala geri al sözleşmeleri dahil, finansal kiralama sözleşmeleri damga vergisinden istisnadır.

 

 15-  Harç İstisnası

 

6361 sayılı Kanun’un 37nci maddesinin 2nci fıkrası gereğince, sat kirala geri al uygulamasında, kiralanan taşınmazın sözleşme süresi sonunda kiracı adına tapuya tescili tapu harcından istisna edilmiştir.

 

  

 

 

II-           SAT KİRALA GERİ AL İŞLEMLERİNDE MUHASEBE KAYITLARI

 

5520 sayılı Kanun’un “sat, kirala, geri al” konusunu düzenleyen 5/1-j maddesinde yer alan, uygulamanın 6361 sayılı Kanun kapsamında gerçekleştirileceğine dair hükmü nedeniyle, sat, kirala, geri al uygulaması, bir “finansal kiralama uygulamasına dönüşmektedir.

 

Yetkilendirilmiş kurumların sermaye şirketlerine düzenledikleri faturalar, bu nedenle “kiralama faturası” niteliğinde olmayıp “finansal kiralama” faturası niteliğindedir.

 

Yukarıdaki açıklamalar neticesinde;

·        sözleşmeler, finansal kiralama sözleşmesi kapsamında hazırlanmakta,

·        ödeme planında, anapara ve faiz ödemeleri yer almakta,

·        sermaye şirketleri kira ödemelerini değil, faiz ödemelerini giderleşmekte,

·        muhasebe işlemlerinde 301/401 ve 302/402 hesaplar kullanılmaktadır.

 

 

a)    Satış İşlemi ve Kayıtlara Alınması

 

Sözleşme bedeli olan peşin ödeme, anapara toplam bedeli ve kazanç tutarının gösterildiği muhasebe kaydıdır.

 

Borçlu kayıtlar

·        Toplam satış bedeli 120 Hesapta yer alır

·        Aktife kayıtlı kıymet birikmiş amortismanı 257 hesapta yer alır

(Kdv istisnası nedeniyle 191 hesap yer almamaktadır.)

 

 Alacaklı kayıtlar

·        aktife kayıtlı iktisadi kıymetin değeri 252 / 253 / 254 / 255 Hesapta yer alır.

·        İstisna kazanç tutarı 549 Hesapta yer alır.

 

 

b)     Sözleşmenin Kayıtlara Alınması

 

Sözleşme bedeli olan peşin ödeme, anapara toplam bedeli ve faiz ödemelerinin toplamının gösterildiği muhasebe kaydıdır.

 

Borçlu kayıtlar

·        peşin ödeme ve anapara toplam bedeli 260 Hesapta yer alır.

·        ilk yıl faiz ödemeleri 302 Hesapta yer alır.

·        sonraki yıllar faiz ödemeleri 402 Hesapta yer alır.

 

 Alacaklı kayıtlar

·        peşin ödeme ve ilk yıl anapara ve faiz ödemeleri toplamı 301 Hesapta yer alır.

·        sonraki yıllar anapara ve faiz ödemeleri toplamı 401 Hesapta yer alır.

  

 

c)     Peşin Ödemenin Kayıtlara Alınması

 

Borçlu kayıtlar

·        peşin ödeme tutarı 301 hesapta yer alır.

 

Alacaklı kayıtlar

·        peşin ödeme tutarı 102 veya 320 hesapta yer alır.

 

 

d)    Taksit Ödemesinin Kayıtlara Alınması

 

Borçlu kayıtlar

·        ödenen taksit tutarı (anapara ve faiz tutarı toplamı) 301 hesapta yer alır.

·        ödenen faiz tutarı 661 veya 780 hesapta yer alır.*

 

Alacaklı kayıtlar

·        ödenen taksit tutar 102 veya 320 hesapta yer alır.

·        ödenen faiz tutarı 302 hesapta yer alır.

 

*(İlk yıl faiz veya kur farkı ödemeleri 163 nolu VUK Genel Tebliği gereğince maliyete ilave edilmelidir.)

 

 

e)     Amortisman Kaydı

 

Borçlu kayıtlar

·        net bilanço aktif değerine isabet eden amortisman tutarı 730 Genel Üretim Giderleri veya 780 Genel Yönetim Giderleri hesabında yer alır.

·        özel fon hesabına isabet eden amortisman tutarı 549 Özel Fon Hesabında yer alır

 

Alacaklı kayıtlar

·        yetkilendirilmiş Kuruma satış öncesi net bilanço aktif değerine isabet eden ve kurum kazancının tespitinde dikkate alınacak tutar ile

·        ayrılan amortismanın özel fon hesabına isabet eden tutar toplamı

268  Birikmiş Amortismanlar Hesabında yer alır.

 

 

f)      Yıl İçinde Yapılacak Ödemelere Virman Kaydı

 

Borçlu hesaplar

·        yıl içinde yapılacak sabit ödeme toplamı (anapara ve faiz ödemeler toplamı) 401 Hesapta yer alır.

·        yıl içinde yapılacak faiz ödemeleri toplamı 302 hesapta yer alır.

Alacaklı Hesaplar

·        yıl içinde yapılacak sabit ödeme toplamı 301 hesapta yer alır.

·        yıl içinde yapılacak faiz ödemeleri toplamı 402 hesapta yer alır.

 

  

g)    Sat Kirala Geri Al Konusu Kıymetin Geri Alış Kaydı

 

Borçlu hesaplar

·        haklar hesabında takip edilen kiralama konusu iktisadi kıymet, muhteviyatına göre 252, 253, 254, 255 Hesapların birinde aktifleştirilir.

·        finansal kiralama şirketi tarafından düzenlenen faturada yer alan iz bedel ilgili hesapta (252, 253, 254, 255 Hesapların birinde) yer alır.

 

Alacaklı hesaplar 

·        260 Haklar hesabı, alacaklı kayıtla kapatılır.

·        fatura bedeli, 120 veya 320 Hesapta yer alır.

 

  

h)    Birikmiş Amortismanların Virman Kaydı

 

Borçlu hesaplar

·        268 Hesap borçlu kayıtla kapatılır.

 

Alacaklı hesaplar

·        aktifleştirilen kıymetin birikmiş amortismanı 257 Hesapta yer alır.

 

 

ı) İktisadi Kıymetin 3. Şahıslara Satış Kaydı

 

Borçlu hesap

·        toplam satış bedeli 120 veya 102 Hesapta yer alır

·        aktife kayıtlı kıymet birikmiş amortismanı 257 hesapta yer alır

·        istisna kazanç tutarının kalan bakiyesi 549 Özel Fon hesabında yer alır

 

 

Alacaklı hesap

·        satışı yapılan iktisadi kıymet, muhteviyatına göre 252, 253, 254, 255 hesapların birinde yer alır.

·        satış bedelinin kdv tutarı 391 hesapta yer alır

·        satış karı 649 Diğer Olağan Gelir ve Karlar hesabında yer alır.

 

 

 

 

III-   SAT KİRALA GERİ AL UYGULAMASININ DEĞERLENDİRİLMESİ

 

Yukarıda yer alan muhasebe kayıtlarından da görüldüğü gibi “sat, kirala, geri al” uygulaması, tamamen finansal kaynak yaratılmasına yönelik bir uygulamadır. Sağlanan finansal kaynak faiziyle geri ödenmektedir.

 

Sermaye şirketinin aktifindeki taşınmaz veya taşınırın mülkiyeti, yetkilendirilmiş kurumlardan temin edilen kaynak karşılığında, bu kurumlara devredilmektedir.

 

Finansman sıkıntısı yaşayan bir iktisadi işletme, bu ihtiyacını banka kredisi ile veya sat, kirala, geri al uygulamasıyla çözebilecektir. Şirket, tercihini hangi yöntemin kendisi için daha avantajlı olduğunu değerlendirerek yapmak durumundadır.

 

 

Saygılarımızla,

Gaziantep, 04.09.2026