20 EKİM 2014
Sitemize Hoş Geldiniz...
08.04.2005
Finansal Kiralama İşlemleri, Muhasebe Kayıtları ve Enflasyon Düzeltmesi
Sayı : 2005/65
İlgili : Yönetim, Muhasebe

Sayın Yetkililer

4842 sayılı Kanun’un 25 inci maddesi ile Vergi Usul Kanunu’na mükerrer 290 ıncı madde eklenerek, finansal kiralama konusu ilk kez vergi mevzuatına alınmıştır.

Kanunda, finansal kiralama; bir iktisadi kıymetin mülkiyetine sahip olmaktan kaynaklanan tüm riskler ile yararların kiracıya bırakılması sonucunu doğuran kiralama olarak tarif edilmiştir.

  

I- FİNANSAL KİRALAMA SAYILAN İŞLEMLER

 

3226 sayılı Finansal Kiralama Kanunu’nun 3 üncü maddesinde kiralayan, finansal kiralama şirketi olarak ifade edilmişken, bir başka deyişle finansal kiralama işleminin sadece finansal kiralama şirketi tarafından yapılabileceği hüküm altına alınmışken; Vergi Usul Kanunu’na eklenen mükerrer 290 ıncı madde hükmü ile kiralama sözleşmesini imzalayan kiralayanın niteliği önemli olmayıp, yaptığı işlem önem taşımaktadır.

 

Dolayısıyla, Finansal Kiralama Kanunu kapsamında yapılmayan bir kiralama işlemi, mükerrer 290 ıncı maddede yer alan finansal kiralama şartlarını taşıyorsa, vergi uygulamaları açısından finansal kiralama olarak kabul edilecektir.

 

Tam tersi durumda,  Finansal Kiralama Kanunu kapsamında yapılan bir kiralama işlemi mükerrer 290 ıncı maddede sayılan şartları taşımıyorsa, vergi uygulamaları açısından finansal kiralama olarak kabul edilemeyecektir.

 

Aşağıdaki hallerden herhangi birinin varlığı durumunda, kiralama işlemi finansal kiralama olarak kabul edilecektir.

 

ü      İktisadi kıymetin mülkiyetinin kira süresi sonunda kiracıya devredilmesi

ü      Kiracıya, kira süresi sonunda rayiç bedelinden düşük bir bedelle satın alma hakkı tanınması

ü      Kiralama süresinin iktisadi kıymetin ekonomik ömrünün % 80’inden daha büyük bir bölümünü kapsaması

ü      Sözleşmeye göre yapılacak kira ödemelerinin bugünkü değerinin toplamının iktisadi kıymetin rayiç bedelinin % 90’ından daha büyük bir değeri oluşturması

 

Doğal kaynakların araştırılması veya kullanılmasına yönelik kiralama sözleşmeleri ile sinema filmleri, video kayıtları, patentler, kopyalama hakları gibi kıymetlerle ilgili lisans sözleşmeleri bu madde kapsamında değerlendirilmeyecektir.

 

Arazi, arsa ve binalarla ilgili kiralama sözleşmeleri sadece, sözleşmede kira süresi sonunda mülkiyet hakkının kiracıya devri öngörülmüşse veya kiracıya kira süresi sonunda kiralama konusu gayrimenkulu düşük bir bedelle satın alma hakkı tanınmışsa bu madde kapsamında değerlendirilecektir.

  

II- FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNDE KDV ORANI

 

Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 28 inci maddesine bağlı 1 sayılı listenin 9 uncu bendinde, % 1 oranının uygulanmasında finansal kiralama şirketlerinden söz edilmiş olup, diğer gerçek veya tüzel kişilerce yapılacak finansal kiralama işlemleri 319 sayılı Vergi Usul Kanunu Tebliğinde de belirtildiği üzere; genel oranlı katma değer vergisine tabi olacaktır.

  

III- FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMİNİN KAYITLARA ALINMASI

 

01.07.2003 tarihinden itibaren yapılan kiralama işlemlerinde; kiracı

ü      faturada yer alan kiralama bedelini doğrudan gider olarak kayıtlarına almayıp, sözleşme tutarının iktisadi kıymet bedeline isabet eden kısmını iktisadi kıymetin kullanma hakkı olarak aktifleştirecek ve amortismana tabi tutacak,

ü      bilançonun aktifinde yer alan bu tutar kadar da bilançonun pasifinde borçlanacaktır.

 

Kiracı tarafından yapılan kira ödemeleri; borç anapara ödemesi ve faiz gideri olarak ayrıştırılarak, kayıtlara alınacaktır.

 

Bu madde kapsamında değerlenen borç ve alacak tutarları ise reeskonta tabi tutulamayacaktır.

 

4842 sayılı Kanunla getirilen yeni uygulamayla, doğrudan gider yazma imkanı ortadan kalkmakta, bunun yanında finansal kiralama işlemlerinin kiracının bilançosuna yansıtılmasına olanak sağlanmaktadır.

  

III-1. Hesap Planında Açılan Yeni Hesaplar

 

31 Temmuz 2003 tarihinde 11 nolu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği yayımlanarak, hesap planında finansal kiralama ile ilgili olarak yeni hesaplar açılmıştır.

  

III-1.1. Kiracı Tarafından Kullanılacak Olan Hesaplar

 

ü   301/401- Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar Hesabı

 

Kiracıların finansal kiralama yapanlara olan borçlarının izlendiği hesaplardır.

 

Finansal kiralama sözleşme tutarı bu hesaplara alacak, finansal kiralamaya konu olan ilgili varlık hesabına kira ödemelerinin bugünkü değeri ile borç ve bu iki tutar arasındaki fark da 302/402- Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri Hesabı’na borç kaydedilir.

  

ü   302/402- Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri Hesabı (-)

 

Finansal kiralamanın yapıldığı tarihte kiralama işlemlerinden doğan borçlar ile kiralanan kıymete ilişkin kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki farkı gösteren, henüz ödenmemiş finansal kiralama borçlanma maliyetlerinin izlendiği hesaplardır.

 

Finansal kiralama sözleşme tutarı ile finansal kiralamaya konu olan varlığa ilişkin kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki fark, bu hesaba borç kaydedilir. Kiralama sözleşmesine uygun olarak tamamlanan her dönem sonunda gerçekleşmiş olan faiz giderleri tutarları bu hesaba alacak, 66- Borçlanma Maliyetleri hesap grubunda ilgili borçlanma gideri hesabına borç olarak kaydedilirler.

 

III-1.2. Kiralayan Tarafından Kullanılacak Olan Hesaplar

 

ü   Ticari Alacaklar Hesabı (120/220 – 121/221)

 

11 nolu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile senetli ve senetsiz alacakların açıklamasına, finansal kiralamadan doğan alacaklar da eklenmiştir.

 

ü   124/224- Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri Hesabı (-)

 

Finansal kiralamanın yapıldığı tarihte kiralama işlemlerinden doğan alacaklar ile kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki farkı gösteren henüz kazanılmamış finansal kiralama faiz gelirlerinin izlendiği, düzenleyici hesaplardır.

 

Finansal kiralama sözleşme tutarı ile finansal kiralamayla ilgili kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki fark, bu hesaba alacak kaydedilir. Her dönem sonunda gerçekleşmiş olan faiz gelirleri bu hesaba borç, satış geliri hesabına alacak kaydedilir.

 

III-2. Muhasebe Kayıtlarına İlişkin Örnekler

 

III-2.1. Kiralama İle İlgili Bilgiler 

 

X Limited Şti., Şirket bünyesindeki bilgisayarları yenilemek amacıyla 01.01.2005 tarihinde Y Finansal Kiralama Şirketi’nden 5 yıllık kiralama sözleşmesi ile, 30.000 YTL tutarında (5.000.-YTL peşin ödenmiştir) 6 aylık % 20 faizle (ödemeler 6 ayda bir yapılacaktır) bilgisayar kiralamış olup, bilgisayarlara ait kira ödemeleri aşağıdaki gibidir.

 

Ödeme

Sabit Ödeme

 Faiz Ödemesi

Anapara Ödemesi

Kalan Anapara

03.01.2005

5.963,07

5.000,00

963,07

24.036,93

01.07.2005

5.963,07

4.807,38

1.155,68

22.881,25

03.01.2006

5.963,07

4.576,25

1.386,82

21.494,43

01.07.2006

5.963,07

4.298,89

1.664,18

19.830,25

03.01.2007

5.963,07

3.966,05

1.997,02

17.833,23

01.07.2007

5.963,07

3.566,65

2.396,42

15.436,80

03.01.2008

5.963,07

3.087,36

2.875,71

12.561,09

01.07.2008

5.963,07

2.512,22

3.450,85

9.110,24

03.01.2009

5.963,07

1.822,05

4.141,02

4.969,22

01.07.2009

5.963,07

993,84

4.969,22

0

Toplam

59.630,70

34.630,69

25.000,00

-

  

III-2.2. Kiralanan Kıymetin Kiracı Tarafından Kayıtlara Alınması

 

- Kiralama işlemi finansal kiralama şirketinden yapıldığı için, kdv oranı % 1’dir.

- Normal amortisman yöntemi uygulanmış ve % 25 oranı kullanılmıştır.

 


260- Haklar                                      30.000,00

     005 Fin. Kiralamadan Doğan Haklar

302- Ertelenmiş Fin. Kiralama         9.807,39

        Borçlanma Maliyetleri

402- Ertelenmiş Fin. Kiralama        24.823,30

        Borçlanma Maliyetleri

 

                                                301- Fin. Kiralama İşleminden    16.926,14

                                                         Doğan Borçlar 

                                                401- Fin. Kiralama İşleminden    47.704,56

                                                         Doğan Borçlar 

Sözleşmenin kayıtlara alınması

 


301- Fin. Kiralama İşleminden    5.000,00

        Doğan Borçlar 

191- İndirilecek KDV                       50,00

                                                102- Bankalar                                5.050,00

 

Peşin ödenen tutarın kayıtlara alınması

 


301- Fin. Kiralama İşleminden    5.963,07

        Doğan Borçlar 

661- Borçlanma Giderleri            5.000,00

191- İndirilecek KDV                      59,63

 

                                                102- Bankalar                                6.022,70

                                                302- Ertelenmiş Fin. Kiralama      5.000,00

                                                         Borçlanma Maliyetleri

 

İlk taksitin ödenmesi 

 


301- Fin. Kiralama İşleminden    5.963,07

        Doğan Borçlar 

661- Borçlanma Giderleri           4.807,38

191- İndirilecek KDV                      59,63

 

                                                102- Bankalar                                6.022,70

                                                302- Ertelenmiş Fin. Kiralama      4.807,38

                                                         Borçlanma Maliyetleri

 

İkinci taksitin ödenmesi 


770- Genel Yönetim Giderleri     7.500,00

  

                                                 268- Birikmiş Amortisman          7.500,00

 

Yıl sonu amortisman kaydı (2005 yılı)


302- Ertelenmiş Fin. Kiralama      8.875,14

        Borçlanma Maliyetleri

401- Fin. Kiralama İşleminden    11.926,14

        Doğan Borçlar 

                                                 402- Ertelenmiş Fin. Kiralama     8.875,14

                                                         Borçlanma Maliyetleri

                                                 301- Fin. Kiralama İşleminden    11.926,14

                                                         Doğan Borçlar 

 

Yıl içinde ödenecek tutarların kısa vadeli hesaplara virmanı

 

 


301- Fin. Kiralama İşleminden    5.963,07

        Doğan Borçlar 

661- Borçlanma Giderleri            4.576,25

191- İndirilecek KDV                      59,63

 

                                                102- Bankalar                                6.022,70

                                                302- Ertelenmiş Fin. Kiralama      4.576,25

                                                         Borçlanma Maliyetleri

 

Üçüncü taksitin ödenmesi 

 


301- Fin. Kiralama İşleminden    5.963,07

        Doğan Borçlar 

661- Borçlanma Giderleri            4.298,89

191- İndirilecek KDV                      59,63

 

                                                102- Bankalar                                6.022,70

                                                302- Ertelenmiş Fin. Kiralama      4.298,89

                                                        Borçlanma Maliyetleri

 

Dördüncü taksitin ödenmesi

 


770- Genel Yönetim Giderleri      7.500,00

 

                                                 268- Birikmiş Amortisman          7.500,00

 

Yıl sonu amortisman kaydı (2006 yılı)

 


III-2.3. Kiralanan Kıymetin Kiralayan Tarafından Kayıtlara Alınması

 

- Tahsilatlar yılda iki kere yapılacaktır.

- Kiralayanın finansal kiralama şirketi olmaması nedeniyle kiraya verilen

   makinede katma değer vergisi oranı % 18’dir.

- Sözleşme sonunda makine 1.500.-YTL bedelle kiracıya satılacaktır.

 

 


120- Alıcılar              16.926,14                            

220- Alıcılar              47.704,56                             

 

                                         124- Kazanılmamış Fin. Kiralama    9.807,39

                                                 Faiz Geliri

                                        224- Kazanılmamış Fin. Kiralama   24.823,30

                                                 Faiz Geliri 

                                         253- Tesis Makine ve Cihazlar        29.999,90

                                         679- Diğer Olağandışı Gelir/Kar              0,10

 

Sözleşme kaydı (Makine 0,10.-YTL iz bedelle kayıtlarda bırakılmıştır)

 


102- Bankalar             5.900,00

          

                                         120- Alıcılar                                       5.000,00

                                         391- Hesaplanan KDV                          900,00

 

Peşin ödenen tutarın kayıtlara alınması

 


102- Bankalar             7.036,42

124- Kazanılmamış    5.000,00

       Fin. Kir. Faiz Geliri

                                                     642- Faiz Gelirleri                 5.000,00

                                                     391- Hesaplanan KDV           1.073,35

                                                     120- Alıcılar                           5.963,07

                                    

İlk taksitin gelir kaydı ve tahsili

 


102- Bankalar             7.036,42

124- Kazanılmamış    4.807,38

       Fin. Kir. Faiz Geliri

                                                     642- Faiz Gelirleri                 4.807,38

                                                     391- Hesaplanan KDV           1.073,35

                                                     120- Alıcılar                           5.963,07

                                    

İkinci taksitin gelir kaydı ve tahsili

 


120- Alıcılar               11.926,14

224- Kazanılmamış      8.875,14

        Fin. Kir. Faiz Geliri

                                                     220- Alıcılar                       11.926,14

                                                     124- Kazanılmamış Fin.       8.875,14

                                                             Kiralama Faiz Geliri

 

2006 yılında ödenecek tutarların kısa vadeli hesaplara virmanı

 


120- Alıcılar                 1.770,00

 

                                                     253- Tesis Makine Cihazlar           0,10

                                                     391- Hesaplanan KDV               270,00

                                                     679- Olağandışı Gelir/Kar       1.499,90

 

Sözleşme bitiminde makinenin satışı

 


III-2.4. Kiralayana Ait Özel Durumlar

 

Yukarıdaki örneklerde, kiracı ve kiralayan açısından finansal kiralama işlemlerine ait muhasebe kayıtlarına yer verilmiştir. Verilen örneklerin incelenmesinden de görüleceği üzere iktisadi kıymetin net bilanço aktif değeri ile kira ödemelerinin bugünkü değeri birbirine eşitti.

 

Bu tutarların birbirine eşit olmaması durumunda veya kiralayanın kiralamaya konu iktisadi kıymetin üretimini/ alım-satımını yapması halinde Müşavirliğimiz, muhasebe kayıtlarını Vergi Usul Kanunu 319 nolu Tebliğ’de yapılan açıklamalar doğrultusunda aşağıdaki gibi değerlendirmiştir.

 

 

III-2.4.a- Net Aktif Değerin Bugünkü Değerden Küçük Olması Durumu

 

Vergi Usul Kanunu 319 nolu Tebliğ’de; iktisadi kıymetin net bilanço aktif değerinden kira ödemelerinin bugünkü değerinin düşülmesi sonucu bulunan tutarın sıfır veya negatif olması halinde, iktisadi kıymetin iz bedeliyle değerlenip, aradaki farkın iktisadi kıymetin elden çıkarılmasından elde edilen kazanç gibi işleme tabi tutulacağı ve gelir kaydedileceği belirtilmiştir.

Yukarıdaki örnek doğrultusunda, makinenin net aktif değerinin 20.000.-YTL olması halinde yapılması gereken muhasebe kaydı aşağıdaki gibi olmalıdır.

 


120- Alıcılar                   16.926,14                            

220- Alıcılar                   47.704,55                             

 

                                         124- Kazanılmamış Fin. Kiralama    9.807,39

                                                 Faiz Geliri

                                        224- Kazanılmamış Fin. Kiralama    24.823,30

                                                 Faiz Geliri 

                                         253- Makine-Tesis-Cihazlar            19.999,99

                                         679- Diğer Olağandışı Gelir/Kar     10.000,00

 

Sözleşme kaydı (Makine 1.-YTL  iz bedelle kayıtlarda bırakılmıştır)


III.2.4.b- Net Aktif Değerin Bugünkü Değerden Büyük Olması Durumu

 

İktisadi kıymetin net bilanço aktif değerinden kira ödemelerinin bugünkü değerinin düşülmesi sonucu bulunan tutarın pozitif olması halinde, pozitif fark kiralayan tarafından amortismana tabi tutulacaktır.

 

İktisadi kıymetin net bilanço aktif değerinin 35.000.-YTL olması halinde:

 


120- Alıcılar                   16.926,39                            

220- Alıcılar                   47.704,55                             

 

                                         124- Kazanılmamış Fin. Kiralama    9.807,39

                                                 Faiz Geliri

                                        224- Kazanılmamış Fin. Kiralama    24.823,30

                                                 Faiz Geliri 

                                         253- Makine-Tesis-Cihazlar            30.000,00

Sözleşme kaydı (5.000.-YTL aktifte bırakılmıştır)


730- Üretim Gideri   1.000,00

                                                257- Birikmiş Amortisman        1.000,00

 

Dönem sonu amortisman kaydı (% 20 amortisman)



III.2.4.c- Kiralayanın Kiralamaya Konu İktisadi Kıymetin Üretimini veya

                Alım- Satımını Yapan Ticari İşletme Olması Durumu

 

 

Rayiç bedel ve maliyet bedelinin kullanılacağı böyle durumlarda yapılması gereken muhasebe kaydı, normal bir satış işlemi gibi olacaktır.

 

Rayiç bedeli 30.000,00.-YTL olan makinenin maliyet bedeli 24.000,00.-YTL ise:


120- Alıcılar             16.926,14                                                                          

220- Alıcılar             47.704,55                                                                          

 

                                       124- Kazanılmamış Fin. Kiralama      9.807,39

                                                 Faiz Geliri

                                        224- Kazanılmamış Fin. Kiralama   24.823,30

                                                 Faiz Geliri 

                                         152/153- Mamul/Ticari Mal            24.000,00           

                                         649/679- Diğer Gelir/Kar                  6.000,00

 


IV- FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNDE ENFLASYON

        DÜZELTMESİ

 

IV-1. Yabancı Para Üzerinden Kiralanan Kıymetler

 

Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 298 inci maddesinde yabancı paraların parasal kıymet olarak dikkate alınacağı, 328 nolu V.U.K. Genel Tebliğinde ise, mükelleflerin yabancı para üzerinden yapmış oldukları işlemlerini Vergi Usul Kanununun mevcut hükümleri doğrultusunda değerlemeye devam edecekleri belirtilmiştir.

Bu nedenle yabancı para cinsinden kiralanan kıymetler için enflasyon düzeltmesi yapılmayacaktır.

 

IV-2. Türk Lirası Üzerinden Kiralanan Kıymetler

 

28.02.2005 tarihinde yayımlanan 345 seri nolu V.U.K. Genel Tebliği ile daha önce parasal olmayan kıymetler listesinde yer alan 302 / 402- Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri Hesapları, parasal kıymetler listesine alınarak, enflasyon düzeltmesi kapsamından çıkarılmıştır.

 

Yukarıdaki gelişmeden sonra Müşavirliğimiz, Türk Lirası üzerinden kiralanan kıymetlerde sadece finansal kiralamadan doğan hakların enflasyon düzeltmesine tabi tutulacağı düşüncesindedir.

 

Bilgilerinize sunulur.

 

Saygılarımızla



Gaziantep, 08.04.2005

Yazdırılabilir format için tıklayınız.
İDEAL YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK
LİMİTED ŞİRKETİ

Bu çalışma, İdeal Yeminli Mali Müşavirlik Ltd. Şti./Gaziantep tarafından hazırlanmış olup; tümü ya da bir kısmı şirketin yazılı izni olmaksızın çoğaltılamaz, dağıtılamaz, özetlenemez ve yayınlanamaz.

Önceki Sayfa
Mevzuattaki GelişmelerPratik BilgilerDuyurularMali TakvimFaydalı LinklerSoru CevapDöviz Kurları Arşiviİdealist
Copyright © 2003 İdeal Yeminli Mali Müşavirlik Ltd.Şti. Yasal uyarı için tıklayınız.
Web Tasarım Ardemsoft